การประชุมนำเสนอผลการศึกษาโครงการวิจัยการประเมินผลลัพธ์การดำเนินงานเมืองสุขภาพดี ประเทศไทย

           วันที่ 17 สิงหาคม 2569 กองประเมินผลกระทบต่อสุขภาพ จัดประชุมนำเสนอผลการศึกษา “ผลลัพธ์การพัฒนาเมืองสุขภาพดีของประเทศไทย: กรณีศึกษาเขตสุขภาพที่ 4 สระบุรี” ณ ห้องประชุม 1 กองประเมินผลกระทบต่อสุขภาพ และผ่านระบบ Video Conference โดยมี ดร.จิตติมา รอดสวาสดิ์ ผู้อำนวยการกองประเมินผลกระทบต่อสุขภาพ เป็นประธานเปิดการประชุม มีผู้แทนจากศูนย์อนามัยที่ 4 สระบุรี สำนักงานสาธารณสุขจังหวัด องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และเจ้าหน้าที่กองประเมินผลกระทบต่อสุขภาพ เข้าร่วมจำนวน 50 คน

            โครงการวิจัยนี้ ได้รับการสนับสนุนงบประมาณประจำปี 2569 จากสำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สกสว.) มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาปัจจัยและบริบทที่ส่งผลต่อการพัฒนาเมืองสุขภาพดีขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) รวมทั้งพัฒนาตัวชี้วัด และเครื่องมือประเมินผลลัพธ์ที่สอดคล้องกับเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs) โดยมีผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.นันทิกา สุนทรไชยกุล เป็นที่ปรึกษาโครงการ และศึกษา อปท. ที่ผ่านการรับรองเมืองสุขภาพดีระหว่างปี 2566–2568 ในเขตสุขภาพที่ 4 จำนวน 30 แห่ง

ผลการศึกษาที่สำคัญ มีดังนี้

           1. พัฒนาชุดตัวชี้วัดเมืองสุขภาพดี จากเดิม 48 ตัวชี้วัดใน 5 มิติ ผ่านการพิจารณาจากผู้เชี่ยวชาญ การทดลองใช้ และการวิเคราะห์ความซ้ำซ้อน จนได้ชุดตัวชี้วัดที่เหมาะสมจำนวน 32 ตัวชี้วัดหลัก และ 6 ตัวชี้วัดเฉพาะบริบท ช่วยลดภาระการจัดเก็บข้อมูล แต่ยังสะท้อนผลลัพธ์ของ อปท. ได้อย่างมีประสิทธิภาพ
           2. ภาพรวมผลลัพธ์การพัฒนาเมืองสุขภาพดี อยู่ในระดับปานกลาง โดยมีคะแนนดัชนีองค์ประกอบ 56.81 คะแนน และ อปท. ร้อยละ 77.5 มีผลลัพธ์อยู่ในระดับดีถึงดีมาก จุดแข็ง ได้แก่ ความเข้มแข็งของชุมชน ความรอบรู้ด้านสุขภาพ และสุขภาวะ ส่วนประเด็นที่ควรเร่งพัฒนา ได้แก่ การรับมือการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ การเข้าถึงบริการและความเสมอภาคทางสุขภาพ และอนามัยสิ่งแวดล้อม
           3. ความสำเร็จของเมืองสุขภาพดีไม่ได้ขึ้นอยู่กับจำนวนกิจกรรมเพียงอย่างเดียว แต่ขึ้นอยู่กับความพร้อมของระบบองค์กร โดยมีปัจจัยสำคัญ ได้แก่ การยอมรับนโยบาย ภาวะผู้นำ ความเป็นเจ้าของ บุคลากรและทรัพยากร เครือข่ายทางสังคม การจัดการข้อมูล การเรียนรู้ และผลลัพธ์ที่ประชาชนมองเห็นได้
           4. หน่วยงานสาธารณสุขในพื้นที่ โดยเฉพาะศูนย์อนามัยและสำนักงานสาธารณสุขจังหวัด เป็นกลไกสำคัญในการเชื่อมโยงนโยบายสู่การปฏิบัติ จึงควรมีระบบให้คำปรึกษา ติดตาม แปลงนโยบายสู่การปฏิบัติ และสนับสนุนองค์ความรู้ด้านวิชาการอย่างต่อเนื่อง
           5. การขับเคลื่อนเมืองสุขภาพดีควรเป็นวงจรการเรียนรู้และพัฒนาอย่างต่อเนื่อง เชื่อมโยงปัจจัยนำเข้า กลไกสนับสนุน กระบวนการ ผลผลิต และผลลัพธ์ พร้อมใช้ข้อมูลย้อนกลับเพื่อปรับปรุงการดำเนินงาน

           กรมอนามัยจะนำผลการศึกษาไปพัฒนาระบบติดตามและประเมินผลเมืองสุขภาพดี ให้สะท้อนความก้าวหน้า จุดแข็ง ประเด็นที่ควรพัฒนา และความพร้อมของแต่ละพื้นที่ เพื่อใช้วางแผนและกำหนดการสนับสนุนให้เหมาะสมกับบริบท โดยจะมุ่งยกระดับจาก “การประเมินเพื่อรับรอง” ไปสู่ “การติดตามผลลัพธ์และพัฒนาอย่างต่อเนื่อง” เพื่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงด้านสุขภาพ คุณภาพชีวิต และสิ่งแวดล้อมของประชาชนอย่างเป็นรูปธรรมและยั่งยืน